سه‌شنبه، 28 خرداد

حکایت این روزهای سگی و تهوع‌آور ما درست مثل یک ضرب‌المثل چینی‌ست** که می‌گوید: اگر در یک کوچه‌ی بن‌بست گیرت انداختند و مورد تجاوز قرار گرفتی و هیچ راه فراری نداشتی، دست‌هایت را روی دیوار بگذار و با کمال خونسری از این‌که به تو تجاوز می‌کنند، لذت ببر...

تا به حال شده از شدت عصبیت داد و بی‌داد راه ‌بیندازید؟ نه! اصلا تا به‌حال شده از شدت عصبانیت، خودزنی کنید؟ نه! اصلا تا به‌حال شده از شدت عصبیت حتی خودزنی هم آرام‌تان نکند؟ نه! اصلا تا به‌حال شده از شدت عصبیت یک‌ گوشه کز کنید و خفه‌خوان بگیرید؟ نه! اصلا شده از شدت عصبیت با خودتان بلند بلند حرف بزنید؟ نه! اصلا شده که از شدت عصبیت پاچه‌ی هرکس و ناکسی را بگیرید؟ نه! اصلا شده که از شدت عصبیت سرگیجه بگیرید و گوش‌هایتان کیپ شوند؟ نه! اصلا شده تا به حال از شدت عصبیت خنده‌تان بگیرید؟ نه! تا به‌حال شده از شدت عصبیت ... عمر همه‌ی ما کوتاه است. هر روز که از منزل خارج می‌شویم همه‌چیز عصبی کننده است. از راننده تاکسی که کرایه‌ را چند برابر می‌گیرد تا آدم‌هایی که در خیابان از کنار هم می‌گذرند. این آدم‌ها بنده و شما هستیم. وقتی من از کنار شما می‌گذرم عصبی می‌شوم و شما هم همین‌طور. شاید بعضی اوقات حتی دوست داشته‌ باشید یقه‌ام را بگیرید و دعوا راه بیندازید. شاید دوست داشته باشم توی صورتتان تف کنم. شاید وقتی از کنار هم می‌گذریم زیر لب به هم فحش خواهر و مادر هم بدهیم. بله، همه‌چیز عصبی کننده است، از اخبار گویی که با قیافه‌ی حق به‌جانب از فتوحات مملکتی می‌گوید تا شعارها و حرف‌ها و بحث‌ها و ایسم‌ها و ... همه عصبی کننده هستند. همه‌چیز عصبی کننده است. عصبی کننده. یعنی همین. درست این‌جاست که باید گفت همه‌چیز تهوع‌آور است. حتی این کلمه‌هایی که برای نوشتن این متن در کنار هم قرار می‌گیرند هم تهوع آورند. این را تازگی‌ها فهمیده‌ام که رابطه‌ی عجیبی بین حالت تهوع یا همان استفراغ با عصبی کننده (غصبی شدن) وجود دارد. و جالب‌تر این‌که رابطه‌ی عجیب‌تری بین زندگی امروز من و شما با همین حالت تهوع و عصبی کننده وجود دارد. همه‌ی ما تهوع‌آوریم همه‌مان به صورت عجیبی شبیه تفاله‌ی استفراغ هستیم. پس همه‌مان عصبی کننده هستیم. من شما را عصبی می‌کنم و دچار حالت تهوع می‌کنم، شما هم من را. جالب‌تر از همه‌ی این‌ها این است که دقیقا مثل همان ضرب‌المثل چینی که در ابندای متن نوشته‌ام، دست‌هایمان را هم روی دیوار گذاشته‌ایم و از این‌که به تک تک‌مان تجاوز می‌کنند لذت می‌بریم. اما برای این‌که من کمی با شما فرق داشته باشم سعی می‌کنم به‌جای دیوار، دست‌هایم را روی زمین بگذاریم و در حالت وارونه مورد تجاوز قرار بگیرم. درست در همین لحظه احساس می‌کنم حال‌تان از من بهم می‌خورد... درست می‌گویم، نه؟! به‌شما اجازه می‌دهم روی صورتم بالا بیاورید٬ به شرط این‌که بگذارید من هم توی صورت‌تان تف کنم. معامله‌ی پایاپایی‌ست... قبلتْ...

شنبه ۲۵ خرداد

تا به حال یک  فیلم چت‌یسم...  را دوست داشته‌اید؟!

تازه‌گی‌ها به سینما و شخصیت علیرضا داوود نژاد، علاقه‌ی خاصی پیدا کرده‌ام. نمی‌دانم، اما شاید دلیل این حساسیت، نامه ی داوود نژاد به احمدی نژاد و فیلم‌های سردرگم و مالی‌خولی‌یاایش باشد. بعد از دیدن فیلم آخرش "تیغ زن" و آن روش نوی تبلیغ و بیلبورد عجیبش، علاقه و حس کنجکاوی‌ام درباره‌ی این شخصیت عجیب، بیشتر شده است. چیزی که در رابطه با سینمایش برام جذاب است، نوع نگاه و راحتی و ریلکسی عصبی کننده‌ی فیلم‌هایش است. مخصوصا در چهار فیلم آخرش( ملافات با طوطی، هشت‌پا، هوو و تیغ‌زن)، این گنگی، ریلکسی و نگاه هجو آمیز به اوج خودش رسیده که شاید نوید اتفاق‌های غیرمنتظره‌ای را فیلم‌های داوودنژاد می‌دهد.

 به عقیده‌ی من، چیزی که می‌شود به وضوح در فیلم‌های آخر داوود نژاد مشاهده کرد، ریسک بالایش در پرداخت سوژه‌هاست. انگار تمام کاراکترهای فیلم دنیای خاص خودشان را دارند و اشتباهی با هم برخورد می‌کنند و هرکدام دغدغه‌های خودشان را دارند و با هم غریبه هستند.  اگر بخواهم با مثال صحبت کنم، می‌توانم به فیلم آخرش یعنی "تیغ‌زن" اشاره کنم. چهار کارکتر اصلی فیلم (عطاران، لادن مستوفی، علی صادقی و پسر داوودنژاد) علی‌رغم تیپ‌شان کاملا با هم فرق دارند. هرکدام دور داستان خودشان می‌چرخند، هیچ‌کدام حرف هم را نمی‌فهمند، به‌طور کاملا بی‌گانه کنار هم قرار می‌گیرند و هر کدام بی‌اعتنا به‌دیگری حرف خودش را می‌زند. شاید بهتر باشد بگویم کاراکتر‌های فیلم داوودنژاد همه‌شان تیپ هستند و برای مخاطب کاملا رو بازی می‌کنند. تیپ‌هایی که گاهی شخصیت هستند و گاهی هیچ ربطی به شخصیت تعریف شده‌ی فیلم ندارند.

فیلم "تیغ‌زن"، از دکوپاژ گرفته تا فیلم‌برداری و اینسرت‌های عجیبش درست و واقعا خوب و حرفه‌ای‌ست. سکانس‌های تعقیب و گریز ماشین‌هایش، کاملا سینمایی و خوش ساخت از آب درآمده و می‌شود گفت که از نقاط طلایی فیلم به حساب می‌آید. بازی علی صادقی علی‌رغم این‌که مثل همیشه بازی می‌کند، خوب و باور پذیر است، اما بیشتر از همه بازی بی عیب و نقص رضا عطاران در فیلم خودنمایی می‌کند و در کارنامه‌ی بازیگریش کاملا درخشان است.

نکته‌ی دیگری که برایم درباره‌ی سینمای داوودنژاد جالب است، فضا، نگاه فانتزی و گاهی سورئال‌ و کاملا غیر منطقی‌اش به سوژه‌ و داستان است. برای مثال، باز هم سراغ "تیغ‌زن" می‌روم. روند داستان به صورت کاملا رئال اما فانتزی خودش جلو می‌رود. اما یک‌هو روند داستان عوض می‌شود. فیلم همه‌چیز را رها می‌کند و یک فضای غیرواقعی و سورئال را جلوی چشم مخاطب قرار می‌دهد. شاید بهتر است بگویم که بدون هیچ زمینه‌سازی خودش را نقض می‌کند و فضایی سورئال می‌سازد. فضایی که کاملا مخاطب را گیج می‌کند. تا حدی که مخاطب بعد از دیدن فیلم تازه متوجه می‌شود که هیچ چیز از داستان فیلم متوجه نشده است. این‌جاست که داوودنژاد ضربه می‌خورد و مخاطب از دیدن فیلم ناراضی‌ست. البته ناگفته نماند که اگر مخاطب، فیلم‌های داوودنژاد را مثل خودش نگاه کند هیچ‌وقت از دیدن فیلمش ناراضی و پشیمان نمی‌شود.

 عقیده‌ی من درباره‌ی نوع سینمای داوودنژادی این است که او در فیلم‌هایش (مخصوصا چهار فیلم آخرش) به‌دنبال یک سینمای خاص می‌گردد. سینمایی که متعلق به دید خود اوست و هیچ چیزش برپایه‌ی منطق و حتی روایت داستان نمی‌چرخد. شاید مثال به‌جا و درستی نباشد، اما سینمای داوودنژاد به‌شدت من را در فضای فیلم‌های برادران کوئن و تاحدی تارانتینو قرار می‌دهد. فضایی که برای سینمای ایران، بودنش ضروری‌ست و داوودنژاد با قدرت ریسک بالا، نگاه خاص، هجوآمیز و فانتزی‌نمای خودش شاید باب تازه‌ای را در این راه باز کند.

"تیغ‌زن" را با تمام گنگی‌ها و مالی‌خولی بازی‌هایش دوست داشتم. توصیه می‌کنم حتما این فیلم را ببینید. اما این را به‌خاطر داشته باشید که وقتی فیلم را می‌بینید، دنبال نتیجه و داستان نباشید و از اتفاقات عجیب، فضای هجوآمیزو فانتزی، بازی‌ها و ریلکسی عصبی کننده آخرین ساخته‌ی داوود نژاد لذت ببرید.

پنج‌شنبه ۱۶ خرداد

ـ خسته شده‌اید آقا؟!
- من؟ ... آه... بله... شاید...

ـ با من یک استکان مشروب می‌خورید؟!
ـ متشکرم... نمی‌دانم... بله.

ـ باز هم حرف می‌زنید آقا؟

ـ من؟ حرف می‌زنم؟ اشتباه نمی‌کنید؟

بخواب هلیا!

تنها خواب تو را به تمامی آن‌چه که از دست رفته است، به من، و به رویای خوش بر باد رفته پیوند خواهد زد.من دیگر نیستم. نیستم تا به جانب تو باز گردم و با لبخند ـ که دریچه‌یی‌ست به سوی فضای نیلی و زنده‌ی دوست‌داشتن ـ شب را به دیدگان تو بیارایم. نیستم تا که بگویم گنجشک‌ها در میان درختان نارنج با هم چه می‌گویند، جیجیرک‌ها چرا برای هم‌آواز می‌خوانند، و چه پیامی سگ‌ها را از اعماق شب برمی‌انگیزد... بخواب هلیا... بخواب...

چهارشنبه ۱۵ خرداد

چند وقت پیش مطلبی خواندم که هم برایم جالب بود و هم این‌که تا به‌حال نشنیده بودم. گفت‌وگوی یرناردو برتولوچی با  فروغ فرخزاد. امروز داشتم دوباره می‌خواندمش، گفتم این‌جا بگذارم تا شما هم بخوانید. گفت‌وگوی جالبی‌ست:

شنبه ۱۱ خرداد

سیامک جان... خداحافظ.

وقتی وارد دفتر شدم٬ دیدم میثم  وب لاگش را به روز می کنم. سرحال بودم(از پست قبل می‌توانید این موضوع را بفهمید...). میثم پکر، به‌هم ریخته و مبهوت بود. گفتم: چته بابا، باز زانوی غم بغل گرفتی. چیزی نگفت. صفجه ی وب لاگش را که داشت به روز می کرد نگاه کردم. دیدم نوشته بود: تف به زندگی، سیامک هم رفت. با تعجب پرسیدم کجا رفت؟!!! گفت... امروز صبح مْرد...

وقتی یاد شوخی ها وخنده‌هایت دم خانه‌ی ترانه شفق می‌افتم، یا روزهایی که در خانه‌ی ترانه نزدیک هم می‌نشستیم و با علیرضا و رضا می‌خندیدیم و مسخره بازی در می‌آوردیم... وقتی چهره‌‌ی همیشه خندانت را به خاطر می‌آورم، وقتی یاد آن روز می‌افتم که به‌خاطر سر نزدنم به تو (وقتی تازه مریض شده بودی)، معذرت خواهی‌ ‌کردم و با خنده گفتی: بی‌خیال بابا... حالم خوبه!... و من گفتم: سیامک باور کن روم نمی‌شه بیام پیشت، یه جورایی بگی نگی فکر می‌کنم دوست نداری بهت سر بزنیم... و تو٬ مثل همیشه خندیدی... . وقتی... وقتی... وقتی...  نمی‌توانم باور کنم که رفته‌ای... باور کن... نمی‌توانم...

فقط می‌توانم بگویم... سیامک عزیز، خدانگه‌دارت باشد... خداحافظ دوست عزیزم...

هرکجا هست خدایا به سلامت دارش...

پی نوشت: برای اولین بار در یک روز دوبار سه نقطه به روز کردم... دو حالت صد در صد متضاد. صبح سر حال و روی فرم... الآن به هم ریخته و... دو حس و حالت غریبه و عجیب...

شنبه ۱۱ خرداد

در این روزهای خوب و تکرار٬ هیچ‌چیزی به‌غیر از دیدن فیلم خوب سر حالم نمی‌آورد. این‌را در حالی می‌گویم که پشت سرهم دو فیلم خوب دیدم که پیشنهاد می‌کنم شما هم حتما ببینید تا حالتان مثل من خوب شود و روی فرم بیایید.

اول فیلم "  21 " با بازی کوین اسپیسی دوست داشتنی و دوم فیلم "  Vantage Point  " با روایتی موازی٬ غیر خطی و داستان پردازی جذاب و فوق العاده٬ که می شود با دیدنشان حال اساسی برد. با این که چند وقت است فاز فیلم دیدنم (فیلم های) کلاسیک است٬ ولی هردوی این فیلم ها متعلق به سال ۲۰۰۸ است. البته این نکته را هم بگویم که فضای این دو فیلم هیچ ربطی به هم ندارند و کاملا با هم فرق دارند. خب تعریف کردن بیش از حد اشتباه است٬ پس خودتان ببینید و حالش را ببرید.

 جمعه ۱۰ خرداد

دلم برای ترانه تنگ شده بود. خیلی وقت بود که در این‌جا ترانه‌ای ننوشته بودم. پس لای نوشته‌های قدیمی گشتم و انتخاب کردم. همین.

جمعه ۳ خرداد

قول بده وسط حرفم نپری و بگذاری حرفم را بدون رودربایستی بزنم.

نسل ما نسلی‌ست که فرار کردن را خوب یاد گرفته‌. هرجا که دچار سوال می‌شود بهترین کار را پاک کردن صورت مسئله می‌داند. درباره‌ی هر چیزی صاحب نظر است. شنیده‌ها را مستند فرض کرده و به تک تک‌شان استناد می‌کند. تک بعدی‌ست و تمام مسائل را با یک ترازو وزن می‌کند. تنها کاری که نسل من خوب یاد گرفته، یک چیز است: بازی با هسته‌ی خرمایی که خرمایش را سال‌ها پیش خورده‌اند و...  

بگذار راحت حرفم را بزنم. ان‌قدر جلویم را نگیر. خیالت راحت باشد. حرفی از حزب و گروه و هیچ‌کدام از درگیری‌های بی‌پایه و اساسش نمی‌زنم. فقط می‌خواهم چیزی را که دیده‌ام بازگو کنم. چیزی که شاید درکش برای هم‌نسل‌هایم سخت باشد. چیزی که شاید ... از نظرشان خنده‌دار باشد. اما بگذار تا بگویم...

راحت باش می توانی بخندی ...

دوست داری بخندی؟ دوست داری ان‌قدر بخندی که به حالت تهوع دچار شوی؟ دوست داری روی زمین تاب بخوری و به درو دیوار برخورد کنی؟ دوست داری مسخره‌ات کنند‌ و بخندی؟ دوست داری...

من گرفتار شده‌ام. این را خوب می‌دانم که گیر کرده‌ام. پایم، نه، دلم گیر کرده است. همه‌چیز از یک اتفاق کوچک شروع شد. از یک پیشنهاد. از یک گزارش. از یک آسایشگاه. از یک خیابان و کوچه‌ای به اسم گلستان. به‌همین سادگی شروع شد. خواستم برای سوم خرداد با نگاه جدیدی گزارش بگیرم و گرفتار شدم. گرفتار کسانی که شما، نه شما را نمی‌گویم، مردم به آن‌ها دیوانه می‌گویند. آن‌هایی که جنسشان برای من و نسل من ناآشناست. غریب است. گنگ و دست نیافتنی‌ست. شاید موجشان من را هم گرفته...

می‌گویند همه‌شان رفتند دانشگاه و سر کار و پول درآوردند و حق مردم را خوردند و ... همه‌شان؟ پس این‌ها کجای این معادله قرار دارند؟ خیلی‌ها ازین اسم بالا رفتند و بالا نشین شدند. اما من در این‌ها چیزی ندیدم. منظورم همین کسانی‌ست که مردم دیوانه می‌خوانندشان.

بگذار راحت بگویم...

دلم پیش‌شان گیر کرده. از روزی که برگشتم نشریه و گزارش را نوشتم، تا همین حالا که مطلب چاپ شده ... هر روز ذهنم درگیر آن فضاست. تهران نبود. نه، اصلا ایران نبود. آن‌ها را نمی‌شناختم. همان‌طور که هم‌نسلانم نمی‌شناسند. چون در گوشه‌ای ازین شهر پشت هزار حصار عینی و ذهنی پنهانشان کرده‌اند و می‌شمارند روزها را تا لحظه‌ی مرگ‌شان زودتر فرا برسد.

نسل من با همه‌چیز غریبه است. چون چیزی ندیده‌ و فقط شنیده است. بر اساس همان شنیده ها هم نتیجه می گیرد. یا اگر هم دیده واقعیتی را دیده که می شود ازین قش آن ها را تفکیک کرد. اما من دیدم. دیدم کسانی را که نباید فراموش بشوند، چون تاریخ زنده هستند. دیدم کسانی را که با لباس های سفید دوره حیاط می چرخیدند و سیگار می کشیدند و خاشان خراب بود. چرا؟ چون ...

این حرف‌ها تکراری‌ست نه؟ کلیشه‌ای‌ست نه؟

هر چیزی که دوست دارید بگویید. من گرفتار شده‌ام و باید کاری بکنم. نمی‌خواهم به تاریخم خیانت بکنم. اگر من دیدم تو هم باید ببینی. تو هم باید بفهمی. تو هم باید آشنا بشوی. تو هم باید...

راحت باش، دوست داری بخندی؟!

تصمیم را گرفته‌ام. به هر قیمتی باید تصویرشان در حافظه‌ی تاریخ بماند. حافظه‌ای که بیست و چند سال  از جنگش گدشته است.

 سال هزار و سی صد و هشتاد و هفت... تهران... سعادت‌آباد... خیابان گلستان...آسایشگاه جانبازان اعصاب و روان... سلام.